Terug naar Kimpiedimpie.nl

 

Sinterklaas
Sinterklaas is de hoofdfiguur van een kinderfeest dat op 5 december in Nederland en op 6 december in België en in enkele (voormalig-) Nederlandse koloniën wordt gevierd. Sinterklaas wordt ook op kleinere schaal in Luxemburg (Kleeschen), Oostenrijk, Zwitserland, Frankrijk, Duitsland, Polen, Slovenië (Sv. Miklavž) en Tsjechië (Mikuláš) gevierd.

Veel tradities in het huidige sinterklaasfeest gaan terug tot Nicolaas van Myra, de Lycische bisschop uit Myra, hoewel er ook oudere elementen zijn. Doorgaans heeft de Sint een lange witte baard. Het is echter niet bewezen dat hij daadwerkelijk ook zo'n lange baard heeft gehad. Voorts rijdt Sinterklaas op een schimmel over de daken van de huizen. In Wallonië hoort hij dit op een ezel te doen. Hij draagt daarbij zijn bisschopskledij: een rode tabberd, een mijter en een staf. Oorspronkelijk werd Sint-Nicolaas alleen in het oosten van Europa geëerd. In de 13e eeuw werd besloten dat zijn naamdag ook in het westen een van de belangrijkste feestdagen was; in die tijd werd het sinterklaasfeest in Utrecht al gevierd door de schoen van vier arme kinderen te vullen met geldstukken, in andere steden werd ook iets voor de armen gedaan. Na de Nederlandse Opstand probeerden calvinistische predikanten het sinterklaasfeest af te schaffen, omdat het te veel heidense elementen bevatte. Het feest was echter zo populair dat dit streven weinig succes heeft gehad, ook bij het protestantse volksdeel. Verder zijn er parallellen te trekken met de heidense god Wodan, deze rijdt ook op een schimmel, de achtbenige Sleipnir, waarmee hij door de lucht vliegt.

In Nederland zet men vanaf de 15e eeuw de schoen. In eerste instantie gebeurde dat in de kerk en was de opbrengst voor de armen. Toen Sinterklaas later een familiefeest werd, zetten kinderen hun schoen in de kamer bij de schoorsteen. Uit archiefstukken blijkt dat vanaf 1427 in de Sint Nicolaaskerk in Utrecht schoenen werden gezet op 5 december, sinterklaasavond. Rijke Utrechters legden wat in de schoenen en de opbrengst werd verdeeld onder de armen op 6 december, de officiële sterfdag van de Heilige Nicolaas. Uit de 16e eeuw bestaan beschrijvingen van het schoenzetten door kinderen in de huiskamer. Kunstschilder Jan Steen heeft in de 17e eeuw de sinterklaasochtend op twee schilderijen vastgelegd. Daarop is ook goed te zien wat de kinderen in hun schoen kregen. Vaak was dat koek, snoep en speelgoed. Opvallend is dat vooral jongens een roe of zakje zout in de schoen vonden. Ook nu wordt op verschillende plaatsen in Nederland tussen de officiële intocht van Sinterklaas en 5 december de schoen 's avonds bij de schoorsteen gezet en de volgende ochtend geleegd.

 

Herkomst
Het rijden over de daken gaat waarschijnlijk terug op de Germaanse oppergod Wodan, die deze kunst ook beheerste. Nicolaas' uiterlijk zou ook overeen komen met het uiterlijk van Wodan. Meer sinterklaastradities lijken af te stammen van Germaanse tradities. Tijdens het Germaanse zonnewendefeest vroegen jonge meisjes aan Wodan een afbeelding van hun nog onbekende toekomstige geliefde; tegenwoordig zijn dat de speculaaspoppen ('vrijers'). Het gooien van cadeaus in schoorstenen zou afstammen van Germaanse offerplaatsen (vuurplaatsen). En ook Zwarte Piet stamt hiervan af: Wodan werd bijgestaan door de raven Hugin en Munin. Vandaar ook de veer die Zwarte Piet nog altijd op zijn pet draagt.

De herkomst van de Sint is bij dit alles inmiddels niet langer Klein-Azië, maar Spanje. Nochtans is Sint-Nicolaas geboren in Patara te Lycië dat vandaag in Turkije ligt, maar in het jaar 280 bij het toenmalige Byzantijnse Rijk hoorde. Later werd hij als Lyciër bisschop van Myra de hoofdplaats van Lycië, en nam o.a. deel aan het Grieks(talig)e Concilie van Niceae. Hij stierf op 6 december 342. Na de inval van de moslims in het gebied, worden de stoffelijke resten van de heilige naar Bari gebracht, in het toenmalige koninkrijk van de Beide Siciliën (in het deel van Napels), waar de latere Keizer Karel V koning zou worden. Filips II, zijn zoon, zou de Nederlanden erven, Spanje én de Beide Siciliën. Vandaar de verwarring dat de Sint van Spanje zou komen. Aldaar is Sint-Nicolaas algemeen de patroon van de zeevaart. Sinterklaas arriveert in Nederland per stoomboot, hetgeen in dat perspectief niet verwonderlijk is: de historische banden van Spanje met de Nederlanden zijn bekend.

 

 

 

Viering
Het sinterklaasfeest heeft aanvankelijk moeten opboksen tegen protestantse bezwaren tegen de katholieke heiligenverering. Rond 1600 werd het in Delft verboden zijn feestdag te vieren en vaardigden sommige gemeenten een verbod af op schoen-zetten. Ook de kerkhervormer Maarten Luther verzette zich tegen het feest. Hij vond dat het geven van geschenken meer paste bij het kerstfeest. Nog in 1895 sprak de burgemeester van Sluis zich uit tegen de viering op openbare scholen, maar in de 20e eeuw kreeg het feest steeds meer de wind in de zeilen. Toch blijft de sinterklaasviering omstreden, tot in de Katholieke Kerk toe. In 2004 werd door de pastoor van het Noord-Limburgse Well de viering in de kerk verboden, omdat hij de kerk slechts wilde gebruiken voor kerkelijke zaken. De viering van sinterklaas hoort daar klaarblijkelijk niet bij, alhoewel nergens wordt aangegeven dat de pastoor ook de heilige Sint-Nicolaas uit de kerk weert. Het verbod leverde een storm van protesten (ook uit de eigen parochie) op. De Deken van Gennep waaronder Well valt liet dat jaar ludiek op 5 december de collecte ophalen door twee Pieten, begeleid door Sinterklaas.

Het sinterklaasfeest wordt in geheel Nederland gevierd, met uitzondering van Grouw (Grou) in Friesland, waar men op 21 februari Sint-Piter viert. Op de waddeneilanden wordt naast Sinterklaas ook nog een ander feest gevierd. Hier viert men rond 5 december Sundeklaas / "Sunnenklaas"; vooral op Ameland een traditioneel feest, welke stamt uit vroegere tijden. Van oudsher is dat het feest van de geestenverjagen. In de straten lopen de mannen gemaskerd en verkleed rond als 'Sinteromes', 'Klaasomes', 'Sunderums' of 'Sunderklazen' rond. Vrouwen en kinderen moeten binnenshuis blijven. Wie buiten komt krijgt 'slaag'. De uitdaging is, om toch buiten te lopen en de mannen te ontwijken. Op waddeneiland Texel wordt, precies een week na het sinterklaasfeest, het feest "Ouwe Sunderklaas" gehouden. Verkleed en gemaskerd voeren de dorpsbewoners op straat toneelstukjes op, waarin gebeurtenissen van het achterliggende jaar op de hak worden genomen. Ook in Vlaanderen is de verering niet algemeen: in sommige streken, in de regio van Aalst en in de Westhoek (Ieper en Poperinge) wordt Sint-Maarten vereerd, op 11 november. De bijbehorende legende wijkt lichtjes af van die van Sinterklaas. In de kleine gemeente Westouter (deelgemeente van Heuvelland) wordt zelfs 'Den Engel' gevierd. De afkomst hiervan is nogal onduidelijk, maar zou te maken hebben met het verblijf van Engelse soldaten tijdens Wereldoorlog I. Het sinterklaasfeest is ook al lang niet meer alleen voor de kleintjes. De volwassenen geven elkaar, meest anonieme, geschenken, al of niet voorzien met een sinterklaasgedicht of 'surprise' waarin het slachtoffer eens lekker over de hekel gehaald wordt. Verondersteld wordt dat deze jaarlijkse, milde wederzijdse kastijding een belangrijke vorm van catharsis is, waaraan de Nederlandse consensussamenleving behoefte heeft. Aan het eind van de 20e eeuw kreeg Sinterklaas als cadeautjesgever concurrentie van de kerstman (of eigenlijk: Santa Claus; zie de paragraaf hieronder).

 

terug naar boven

 

 

De Amerikaanse naam voor de kerstman, Santa Claus is een verbastering van Sinterklaas en deel van de Nederlandse leenwoorden die via Nieuw-Amsterdam in het Engels terecht gekomen zijn. Via de Amerikanen kwam 'Santa Claus' weer naar Europa en werd eerst populair in Groot-Brittannië. Later werd hij ook bekend en populair in Duitsland en de Duitstalige gebieden in centraal Europa. Zelfs in Nederland, waar Sinterklaas in concurrentie is met zichzelf in de vorm van Santa Claus. Godfried Bomans noemde Santa Claus ooit, toen Bomans als Sinterklaas Canada bezocht, 'een geestelijke zakkenroller'.

Het sinterklaasfeest wordt in verschillende vormen in heel Europa gevierd van Frankrijk tot Bulgarije en Italië tot Oekraïne. In het Noord-Franse Lorraine (Lotharingen) wordt het sinterklaasfeest gevierd op 6 december. Sint Nicolaas is de beschermheilige van deze streek. Zwarte piet heet Père Fouettard en is een roodharige man met een woeste rode baard en een grote mantel met hoofdkap. In het Duitstalige deel van Zwitserland heet hij St. Nikolaus of "Samichlaus" of "Santiglaus" en zit hij op een ezel. De zwarte piet heet "Schmutzli". Er worden rijmpjes opgezegd in plaats van liedjes gezongen en hij komt niet uit Spanje, maar uit het bos. In Oostenrijk viert men het feest van Nicolo, z'n helpers heten krampussen en zien eruit als duivels. In de Duitse stad Bremen vieren de kinderen op 6 december het feest van "Sünnerklaas". Een zwarte Piet is er niet bij. De kinderen lopen van winkel tot winkel, waarbij ze liedjes zingen en rijmpjes opzeggen. Daarvoor krijgen ze cadeautjes. Vroeger waren deze liedjes in het Nederduits, maar sinds de jaren '60 van de vorige eeuw verdween deze traditie en zongen ze voortaan in het Duits. De manier waarop Sinterklaas aankomt, verschilt in de verschillende landen. Maar het is bijna altijd in een of andere vorm van een processie van een heilige, zoals die bekend is uit het katholieke geloof. De oudste intocht per boot is die van Bari, die sinds 1087 jaarlijks plaatsvindt. In de Duitse gemeente Blomberg is Sinterklaas sinds 1965 al een begrip. Deze zogenaamde Blombergse sinterklaas is overgewaaid uit Nederland. In de grensgebieden wordt op sommige plekken ook het sinterklaasfeest gevierd.

BRON: WIKIPEDIA

 

terug naar boven

 

Recept voor Caramelsnoepjes Ingrediënten 450 gram suiker 1 zakje vanille suiker 3 eetlepels water 50 gram boter 2 eetlepels stroop 3 deciliter melk 1,5 deciliter room Bereiding Suiker, vanillesuiker en water in een steelpannetje onder zachtjes roeren aan de kook brengen. Vervolgens boter en stroop toevoegen. Als de boter gesmolten is ook de room en de melk toevoegen. Op hoog vuur 15 minuten laten doorkoken. Daarna de pan van het vuur nemen en het mengsel opkloppen tot het dikker wordt. Schenk de vloeistof vervolgens in een bakblik met hoge randen waarin de caramel kan afkoelen en opstijven. Eenmaal koud geworden kan de caramel met een mes - in het bakblik - in blokjes worden gesneden.	Recept voor Marsepein Ingrediënten 300 gram poedersuiker 4 eetlepels bloem 100 gram boter 4 druppels amandelextract verschillende kleuren bakkleurstof Bereiding Kneed alles goed door elkaar tot een bal. De marsepein kun je kleuren door er wat druppels bakkleurstof aan toe te voegen. Wanneer je geen kleurstof kan vinden of het niet mag eten dan kan je ook bietensap gebruiken voor rode marsepein, of reine-claudesiroop voor groene marsepein of wortelsap voor oranje marsepein.	Recept voor kruidnootjes Ingrediënten 250 gr zelfrijzend bakmeel 125 gr donkere basterdsuiker 100 gr zachte boter 2 eetlepels speculaaskruiden 3 eetlepels melk Bereiding Verwarm de oven voor op 150 graden. Vet de bakplaat in. Zeef het bakmeel boven een kom en maak een kuiltje in het midden. Voeg in het kuiltje de suiker, de boter, de speculaaskruiden, wat zout en de melk toe, en verkruimel die met de vingers door het meel. Kneed dit snel tot een soepel deeg. Vorm kleine balletjes van het deeg, leg die op de ingevette bakplaat en bak de kruidnootjes in ongeveer 20 minuten bruin en gaar.
Recept voor Pepernoten Ingrediënten 125 gram bloem 125 gram zelfrijzend bakmeel 80 gram bruine basterdsuiker 2 eetlepels water 1 mespuntje zout 1 eierdooier 1 theelepel speculaaskruiden 1/2 theelepel kaneel 1 mespuntje gemalen anijszaad Bereiding Kneed alle ingrediënten door elkaar tot een soepele bal deeg. Laat deze bal 1 uur op een koele plaats rusten, bijvoorbeeld in de koelkast. Smeer de bakplaat in met boter. Draai van de helft van je bol deeg allemaal kleine balletjes, ter grootte van een knikker. Leg de kleine balletjes op gelijke afstand op de bakplaat. Je kunt van de helft van de bol ongeveer 1 bakplaat vol pepernoten maken. Druk elk balletje een beetje plat met je duim. Bak de pepernoten gaar en goudbruin en laat ze daarna afkoelen. Je kunt onder het bakken alvast de volgende portie maken. Bak de pepernoten ongeveer twintig minuten met een temperatuur van 160 Graden. Plaats de pepernoten in het midden van de oven.	De zak van Sinterklaas Ingrediënten 200 g Koopmans Mix MeergranenPannenkoeken 2 el geraspte kokos 450 ml melk 1 ei 1 banaan 3 mandarijnen 3 kiwi's 4 el honing 4 dropveters Bereiding Bereid het pannenkoekbeslag volgens de aanwijzingen op de verpakking. Maar gebruik de hoeveelheden zoals in dit recept is aangegeven en voeg extra de geraspte kokos toe. Verwarm een zo groot mogelijke koekenpan op het vuur. Laat een klontje boter smelten en bak de pannenkoeken. Leg ze na het bakken op een bord met een deksel erboven op. Zo blijven ze mooi zacht. Snijd de banaan in plakjes, pel de mandarijnen en verdeel ze in partjes. Schil de kiwi en snijd deze in blokjes. Meng het fruit met de honing. Verdeel de fruitsalade over de pannenkoeken. Maak van de pannenkoek een soort knapzakje en knoop het zakje dicht met een dropveter.	Recept voor Speculaas Ingrediënten 400 gram bloem 2,5 theelepels bakpoeder 1,5 theelepel speculaaskruiden 200 gram boter 250 gram bruine basterdsuiker 75 gram amandelsnippers 1 ei Bereiding Zeef de bloem en meng dit met het bakpoeder, de speculaaskruiden en het zout. Basterdsuiker en (koude) boter toevoegen. Kneed hier soepel deeg van laat dat vervolgens een nacht staan in de koelkast. Dan het deeg goed kneden. Wie een speculaasplank heeft kan die met bloem bestuiven en er stukjes deeg indrukken. Anders rol je het deeg totdat het ongeveer 1,5 cm. dik is en kun je er koekjes van snijden. Poppetjes zijn natuurlijk klassiek, maar je kan ook zelf andere vormen verzinnen. Dan het deeg bestrijken met ei. De koekjes leg je op een beboterd bakblik en je strooit er de amandelsnippers over. Ook de stukjes amandel bestrijken met ei. In een matig warme oven(170 graden) in zo'n 20 a 25 minuten bruin en gaar bakken. De laatste vijf minuten het speculaas even omdraaien.
Recept voor gevulde speculaas Ingrediënten 400 gr amandelspijs 1 ei 1/2 eetlepel geraspte citroenschil 250 gr zelfrijzend bakmeel 125 gr donkere basterdsuiker 2 eetlepels speculaaskruiden Zout 175 gr koude boter in stukjes 25 gr gehalveerde amandelen 2 eetlepels melk Bereiding Vulling: Vermeng de amandelspijs met het ei en de citroenrasp en kneed het goed door. Deeg: Zeef het bakmeel boven een kom en maak in midden een kuiltje. Doe de suiker, de speculaaskruiden, het zout en de boter in het kuiltje, verkruimel ze met de vingers door het bakmeel en kneed dit snel tot een soepel deeg. Wikkel het deeg in plasticfolie en laat het in de koelkast ± 30 minuten rusten. Verwarm de oven voor op 175°C. Deel het deeg in tweeën en rol beide delen uit tot een lap van ± 15 x 15 cm en 7 mm dik. Leg 1 deeglap op de bakplaat en prik die met een vork in. Verdeel er de amandelspijs over en dek af met de tweede deeglap. Druk de randen op elkaar. Garneer het deeg met amandelen en bestrijk het met melk. Bak de speculaas in het midden van de oven in ± 35 minuten bruin en laat hem 10-15 minuten afkoelen		Recept voor Pietermannenkopjes Ingrediënten 4 eierdooiers 30 gram suiker geraspte schil van 1/2 citroen 2 eetlepels water 6 eiwitten 90 gram suiker 50 gram bloem 60 gram maïzena 100 gram abrikozenjam 100 gram chocolade-vetglazuur 50 gram poedersuiker 1 eetlepel eiwit Bereiding Bekleed de bakplaat met vetvrij papier en verwarm de oven vervolgens voor op 180 graden. Klop de eierdooiers samen met de 30 gram suiker, de citroenschil en het water tot een schuimig geheel. Klop de eiwitten stijf met de 90 gram suiker en schep ze door de dooiermassa. Zeef de bloem met de maïzena boven de eieren en schep alles voorzichtig door elkaar. Doe dit biscuitdeeg in een spuitzak met een grote, gladde spuitmond. Maak op het vetvrije papier ongeveer even grote, halve bollen. Bak deze bollen op de tweede richel van onderen 12-15 minuten af. Als ze afgekoeld zijn haal je het papier er af en plak je steeds twee halve bollen met wat jam op elkaar, zodat je een kop krijgt. Verwarm de overgebleven jam (goed roeren) en bestrijk er de zwarte pieten koppen mee. Smelt nu het chocolade-vetglazuur en smeer de kopjes daar mee in. Pak de poedersuiker en roer dit samen met het eiwit tot een glad papje. Vul een papieren spuitzakje met dit mengsel en beschilder de kopjes als zwarte pieten.
Recept voor Pepernotentaart Ingrediënten 200 gram pepernoten 100 gram boter 100 gram abrikozen 300 gram verse roomkaas 3 eetlepels abrikozenjam Bereiding Verkruimel 200 gram pepernoten in een keukenmachine. Roer door het pepernotenmengsel 100 gram gesmolten boter. Bekleed de bodem van een springvorm met dit mengsel.Snijd 100 gram gewelde en uitgelekte abrikozen in kleine stukjes. Roer vervolgens 300 gram verse roomkaas los met de helft met de abrikozen.Verhit 3 eetlepels abrikozenjam in een steelpan. Roer de rest van de abrikozen erdoor.Bestrijk de taartbodem met het jammengsel. Bedek deze laag vervolgens met het roomkaasmengsel. Bedek de roomkaas met een toplaag van pepernoten. Laat de taart zo'n 2 uur opstijven in de koelkast.	Recept voor Taai Taai Ingrediënten 330 gram vloeibare honing 1/2 ei 300 gram bloem 12 gram bakpoeder 10 gram speculaaskruiden Bereiding Vermeng de honing met het halve ei. Zeef de overige bestanddelen boven een beslagkom, voeg het honing-eimengesel toe en meng alles met een houten lepel tot een samenhangend geheel. Kneed de massa met een elektrische handmixer tot een soepel deeg. Je kan ook je handen gebruiken, maar wees erop voorbereid dat taai-taaideeg in dit stadium erg plakkerig is. Laat het deeg minimaal een halve dag rusten en rol het daarna -tussen twee met olie of boter bestreken vellen bakpapier- uit tot een lap avn ca. 1 cm dikte. Snijd het deeg in de gewenste vorm(en) en bak het 15 à 20 minuten in de op 200 graden voorverwarmde oven.	Recept voor Suikerbeestjes Ingrediënten 50 gram poedersuiker 100 gram suiker 3 lepels melk of water enkele druppels essence suikerbeestjesvormpjes Bereiding Zeef de poedersuiker. Laat de suiker met de melk of het water al roerend op een zacht vuur oplossen en daarna langzaam aan de kook komen. Laat deze suikeroplossing 1 minuut zachtjes doorkoken. Haal de pan van het vuur en voeg de essence en de poedersuiker toe. Roer deze er snel doorheen. Maak de vormpjes nat en giet de massa erin. Laat alles hard worden en haal dan de vormpjes uit elkaar. Wil je citroen- of sinaasappelsuikerbeestjes? Rasp dan een paar suikerklontjes over de schil van wat citroenen of sinaasappels. Neem dan wat minder losse suiker voor het recept (1 suikerklontje weegt 5 gram). Kleur de beestjes eventueel door wat voedselkleurstof toe te voegen, maar gebruik er heel weinig van. Voor chocoladesuikerbeestjes voeg je 2 tl cacao aan het gezeefde poedersuiker toe.
Recept voor walnotenkoekjes Ingrediënten 300 g tarwebloem 200 g suiker 1 pakje vanille suiker 1 flesje Rumaroma 3 druppels Amandelaroma 1 mespunt zout 200 g koude boter 150 g gemalen walnoten Rode bessengelei 200 g half melk, half bittere couverture 200 g halve gepelde walnoten Bereiding Zeef de bloem op het werkblad en maak in het midden een kuiltje. Doe de suiker, de gevanillineerde suiker, het rumaroma, het amandelaroma en het zout in het kuiltje. Hak de boter in kleine stukjes en voeg deze samen met de gemalen walnoten bij de bloem. Kneed dit mengsel van het midden uit tot een glad deeg. Rol het deeg dun uit en steek met een vormpje cirkels uit (van ongeveer 4 cm diameter). Leg deze op de bakplaat en bak ze in 5 a 10 minuten bruin. Laat de koekjes afkoelen op een rooster. Bestrijk de helft van de afgekoelde koekjes aan de onderkant met rode bessengelei, leg ze op de andere koekjes en druk ze stevig aan. Roer, in een kommetje au bain-marie, de couverture tot een halfzachte massa en bestrijk de koekjes hiermee. Versier de koekjes met halve gepelde walnoten.	Recept voor amandelkoekjes Ingrediënten 200 g bloem theelepel Backin bakpoeder 1 mespunt zout 120 g suiker 1 zakje Vanillesuiker 2 eieren 3 druppels Citroenaroma 100 g koude boter of margarine 100 g amandelen, in reepjes Bereiding Zeef de bloem met het bakpoeder boven een mengkom. Maak een kuiltje in het midden, doe hier het zout, 70 gram suiker, de vanillesuiker, 1 ei en het citroenaroma in en meng dit met een beetje bloem tot een dikke brij. Leg hierop de in stukken gesneden boter, dek af met een beetje bloem en kneed dit snel vanuit het midden tot een samenhangend deeg. Laat het deeg 30 minuten op een koele plaats rusten. Rol het deeg uit op een met bloem bestoven aanrecht tot een dikte van 5 mm. Steek er rondjes uit van ongeveer 3 a 4 cm doorsnede en leg ze op een met bakpapier beklede bakplaat. Klop 1 ei los en bestrijk hiermee de deegrondjes. Meng de amandelen en 50 gram suiker door elkaar en bestrooi hiermee de deegrondjes. Schuif de bakplaat in het midden van de voorverwarmde oven en laat de amandelkoekjes bakken.	Recept voor Zwarte Pietentaart Ingrediënten 75 gr. blanke marsepein 1,5 el cacao 1 tl poedersuiker 1 pakje chocoladeglazuur 2 taartbodems (van ca. 26 cm) 2/3 pot rode kersenjam 0,25 l slagroom 50 gr. bruine basterdsuiker 1 zakje slagroomversteviger Bereiding Van 2 kleine stukjes marsepein ogen vormen. In kom helft van rest van marsepein, 1 tl cacao en poedersuiker. Mengen tot egaal bruin mengsel. Hiervan neus en pupillen voor ogen vormen. Van de rest mond vormen. In heet water glazuur zacht laten worden. Van taartbodem opstaande randen afsnijden. Bovenkant van 1 taartbodem bestrijken met 10 el kersenjam. Andere taartbodem erop leggen. Glazuur erover schenken. Met plat mes gladstrijken. Ogen, neus en mond er direkt opleggen. In ca. 15 min. glazuur hard laten worden. Intussen boven kom rest van cacao en basterdsuiker zeven. Slagroom en versteviger erdoor roeren en stijfkloppen. In spuitzak met grove kartelspuitmond overdoen. Op taart krulletjes van cacao-slagroom spuiten. Boven steelpan 1 el kersenjam door zeef wrijven. Al roerend verwarmen tot lauwwarm. Met kwastje jam op lippen strijken. Taart tot gebruik afgedekt in koelkast zetten.
Recept voor pepernotencake Ingrediënten 3 eieren 50 gram water 150 gram roomboter 150 gram basterdsuiker 150 gram bloem speculaaskruiden 100 gram pepernoten Bereiding Klop de boter zacht en roer de basterdsuiker erdoor. Voeg de eieren, het water en de gezeefde bloem met een mespuntje speculaaskruiden toe. Klop dit mengsel tot een glad beslag en spatel de pepernoten erdoor. Giet het beslag in een ingevette cakevorm van ongeveer 800 gram inhoud. Bak de cake in een voorverwarmde oven van 175-180 graden gaar.	Recept voor speculaasijs Ingrediënten 250 ml. slagroom 250 ml. vanilleyoghurt 8 speculaasjes slagroom uit de spuitbus 1 zakje chocolade pepernoten Bereiding Klop in een kom de slagroom stijf en klop de yoghurt erdoor. Breek de speculaasjes in kleine stukjes en spatel ze door het roommengsel. Doe het mengsel over in een diepvriesbak en zet deze zonder deksel in de diepvriezer. Laat het ijs 3-4 uur bevriezen. Schep het ijs elk half uur om met een vork en schraap dan het al bevroren ijs van de wanden. Hier voorkom je dat de ijskristallen te groot worden en blijft het ijs lekker smeuig.	Recept voor chocoladeletter Ingrediënten 500 gram melkchocolade 1/2 eetlepel oploskoffie 150 gram roomboter 1 eetlepel heet water Bereiding Smelt de chocolade au-bain-marie. Los de oploskoffie op in een eetlepel heet water. Klop de boter op met de mixer zodat het geheel luchtig wordt. Meng de opgeloste koffie en de opgeklopte boter door de gesmolten chocolade. Doe alles in een spuitzak en spuit op wat bakpapier de gewenste letter. Laat afkoelen.
Krollen (Anijsbroodjes) (recept voor deeg uit de broodbakmachine) Ingrediënten 500 gram grijs meel of gezeefd licht meergranen meel, of 400 gram witmeel met 100 gram tarwemeel 350 ml water of melk 1,5 theelepel droge gist 35 gram ongezouten roomboter 1,5 theelepel zout 1 zakje vanillesuiker 4 eetlepels gestampte muisjes 2 eetlepels anijszaad snufje kaneel Bereiding Zorg dat alles niet te koud is, dan rijst het beter en. Doe het water in het bakblik van een broodbakmachine, voeg daarna het gezeefde meel toe en het zout. Dan in volgorde de suiker, de boter, de gestampte muisjes en het anijszaad en het gist en een mespuntje kaneel. Programma op deeg zetten. Als het programma afgelopen is (ongeveer anderhalf uur) het deeg uit het blik halen en op een bebloemd aanrechtblad nog goed kneden. Verdeel het deeg in ongeveer 10-12 stukken en rol elk stuk langwerpig uit. Leg het dan op een ingevet bakblik in een S -vorm. Dek af met een vochtige keukendoek en zet het weg voor een half tot een heel uur op een lauwwarme plek. Verwarm daarna de oven voor op 230 graden. Bak de broodjes in ongeveer 15 minuten gaar en lichtbruin. Goed laten afkoelen. Heerlijk met een speculaasje als broodbeleg!	Speculaas muffins Ingrediënten: 100 gram marsepein of amandelspijs handje vol hele pepernoten 1 theelepel kaneel 1 theelepel koek en speculaas kruiden 300 gram zelfrijzend bakmeel 150 ml volle melk 50 gram roomboter 150 ml vloeibare honing bruine suiker 2 eitjes Bereiding Smelt de boter in een pannetje samen met de honing en roer hier de suiker doorheen. Klop de eitjes los en vermeng ze met de melk. Mix de twee mengsels onder elkaar door. Roer hier het zelfrijzendbakmeel, de kruiden en kaneel doorheen. Als laatste schep je er de pepernoten in stukjes en het verkruimelde amandelspijs doorheen. Schenk het deeg in gezellige muffinvormpjes en bak ze in 25 minuutjes af in een voorverwarmde oven van 200 C. Even af laten koelen, en dan... Genieten maar!	Krollen (Anijsbroodjes) recept 2 Ingrediënten: 300 gram bloem 200 gram volkorenmeel 1 zakje gist 1 theelepel gekneusde anijs-zaadjes 1 theelepel hele anijs-zaadjes 50 gram zachte roomboter 50 gram suiker 1 eitje 1 theelepel kaneel 300 ml lauwe melk Bereiding Meng op een werkvlak de bloem, suiker, kaneel, anijszaadjes en een snufje zout door elkaar. Maak dan een kuiltje in het midden en strooi daarin de gist. Kneed nu langzaam de lauwe melk, de boter en het eitje door het meel, totdat er een soepel brooddeeg ontstaat. Kneed het deeg nog 10 minuutjes door en zet het dan afgedekt weg op kamertemperatuur. Kneed het deeg na een uurtje nogmaals door en vorm er met je hand kleine bolletjes van die je op een ingevette bakplaat legt. Laat de deegbolletjes nu nog een keertje een uurtje rusten. Bak de bolletjes dan in 15 minuutjes af, in een voorverwarmde oven van 225 C. Even laten afkoelen op een rooster.
Recept voor vijfdecemberbroodjes Ingrediënten Koopmans Mix voor Wit Brood 2 eieren 275 ml melk 50 g boter of margarine, gesmolten 25 g gele basterdsuiker 1 el koekkruiden 1 el kaneelpoeder 1 zakje Amandelschaafsel (Dr. Oetker) 2 flesjes Chocoflakes (Dr. Oetker) 50 g zachte roomkaas 150 g Amandelspijs (Dr. Oetker) Chocoglazuur (Dr. Oetker) Bereiding Doe de broodmix in een mengkom. Meng in een andere kom de gesmolten boter met de lauwwarme melk. Kklop het ei erdoor. Meng de mix en het botermengsel door  het beslag en kneed het tot een soepel en samenhangend deeg. Dek de kom af met plasticfolie en laat het deeg 10 minuten rijzen. Verwarm de oven voor. Meng de basterdsuiker, koekkruiden, kaneelpoeder, amandelschaafsel en 1 flesje Chocoflakes en kneed dit door het deeg. Splits het tweede ei. Roer de dooier los met de roomkaas en meng dit met een vork door de amandelspijs, zodat het zacht wordt. Vet de bakplaat in. Verdeel het deeg in 12 gelijke stukken en draai hier bolletjes van. Duw de bolletjes plat. Leg in het midden een volle eetlepel van het spijsmengsel, vouw het deeg erom heen en kneed het deeg weer dicht. Leg de bolletjes met de dichtgevouwen kant op de bakplaat. Bak ze in het midden van de oven goudbruin en gaar. Laat ze buiten de oven uitdampen. Verwarm het Chocoglazuur volgens de aanwijzingen op het zakje. Bestrijk de broodjes met een laagje glazuur en bestrooi het glazuur met chocoflakes.	Recept voor rozijnen-notenbrood met speculaastopping Ingrediënten 450 g Koopmans Mix voor Meergranenbrood 1,9 dl (190 ml) handwarm water 100 g boter 150 g rozijnen 50 g gebroken hazelnoten geraspte schil van een sinaasappel 10 g speculaas-/ koekkruiden 40 g bruine basterdsuiker poedersuiker 1 ei Bereiding Laat de rozijnen ca. 30 minuten wellen; laat ze uitlekken en dep ze droog. Doe 350 g broodmix, het water en 50g boter in een beslagkom. Kneed met een mixer met deeghaken tot een soepel deeg. Laat het deeg in de kom, afgedekt met huishoudfolie, 10 minuten rijzen bij kamertemperatuur. Meng de rozijnen, de gebroken hazelnoten en de geraspte sinaasappelschil door het deeg. Laat het deeg in de kom afgedekt met folie, nog 15 minuten rijzen bij kamertemperatuur. Bereid intussen de speculaastopping: snijd 50 g boter in kleine blokjes, voeg de speculaas-/koekkruiden, de 100 g broodmix en de bruine basterdsuiker toe en meng tot een kruimelige, strooibare massa. Verwarm de oven voor. Rol of druk het deeg uit op de ingevette bakplaat tot een plak van ca. 1 cm dik (ca. 30x30 cm). Bestrijk het deeg met losgeklopt ei, bestrooi met de speculaastopping en druk dit goed aan. Snijd het deeg met een pizzasnijder in ca. 15 stukjes. Laat het deeg afgedekt met huishoudfolie gedurende 30 minuten rijzen. Bak in ca. 20 minuten gaar en goudbruin. Laat het brood afkoelen, trek de broodjes van elkaar los en bestrooi met poedersuiker.	Recept voor appeltjes met speculaaskruim en vanilleroom Ingrediënten 250 g Koopmans Mix voor Speculaas 750 g kleine appels 100 g rode druiven zonder pit 50 g gele basterd- of rietsuiker 85 g roomboter 85 g roomboter 1 zakje amandelschaafsel 1½ el custard 2 el suiker 2 dl melk 2 dl koffieroom Bereiding Warm de oven voor. Schil de appels, halveer ze en verwijder de klokhuizen. Snijd ze in smalle partjes. Halveer de druiven. Meng het fruit met suiker en schep het in een ovenschaal. Strooi de Mix voor Speculaas in een kom en snijd de roomboter hierin met 2 messen klein. Kneed het met de vingertoppen tot een kruimelig deeg dat lijkt op koekkruimels. Voeg het amandelschaafsel toe. Verdeel de kruimeltjes over de appels. Zet de schaal 45 minuten in de oven of tot de kruimeltjes knapperig en bruin zijn. Laat het gerecht buiten de oven 15 minuten doorgaren. Roer de custard en de suiker glad met 4 el melk. Breng de rest van de melk en de koffieroom al roerend aan de kook, roer het custardpapje erbij en kook het al roerend 2-3 minuten door. Laat de saus al roerend afkoelen. Schep de appel met speculaaskruimeltjes op bordjes of in schaaltjes en schenk er wat vanilleroom bij.
Recept voor Pietencakejes Ingrediënten Koopmans Shaker Cakejesmix Chocolade ca. 150 ml fruitmelk ‘banaan’ 125 ml slagroom 2 el cacao ½ zakje slagroomversteviger 1 zakje vanillesuiker Confetti (Dr. Oetker) 12 papieren cakevormpjes Bereiding Volg de aanwijzingen op de Shaker maar gebruik fruitmelk ‘banaan’ in plaats van gewone melk en bak de cakejes. Laat ze in de vormpjes afkoelen.Maak de vormpjes voorzichtig los. Snijd een kapje van de cakejes. Roer de slagroom glad met cacao, slagroomversteviger en vanillesuiker en klop het stijf. Schep de room in een spuitzak en spuit op elk cakebodempje een toef chocoladeroom. Bestrijk de cakekapjes met room en bestrooi ze met wat Confetti.  Zet ze op de cakebodempjes met chocoladeroom.	Recept voor speculaasparfait Ingrediënten 1,5 deciliter melk 1 theelepel kaneelpoeder of koekkruiden 3 eidooiers 100 gram suiker 1 glaasje Amaretto 6 amandelspeculaasjes 2 deciliter slagroom Bereiding Verwarm de melk met de kaneelpoeder (of koekkruiden) en laat deze zonder te koken zachtjes trekken. Klop de eidooiers, suiker en amandellikeur 5 minuten met de mixer licht en luchtig. Roer de melk in een dun straaltje door het dooiermengsel. Giet het mengsel weer in de pan en verwarm het, onder goed roeren en weer zonder het te laten koken, tot er een lichtgebonden vla ontstaat. Zet de pan in een laagje koud water en laat hem afkoelen, maar blijf door roeren. Breek de speculaas in stukjes. Bekleed de cakevorm met huishoudfolie. Klop de slagroom stijf en spatel deze met de speculaaskruimels door de afgekoelde vla. Schep het mengsel in de vorm. Zet de vorm goed afgedekt met huishoudfolie in de vriezer en laat het minimaal 6 uur bevriezen.	Recept voor pepernotenmousse Ingrediënten 150gram Pepernoten Melk 400cc. Room 350 cc. Amaretto scheutje Gelatine 5 blaadjes Vanillestokje 1 stuks Suiker 150 gram Vanillesuiker een zakje Bereiding De pepernoten malen. De melk op een laag vuur zetten en het vanillestokje er in laten trekken (ongeveer een kwartier). Erbij oplossen de suiker en de vanillesuiker. De gelatine in koud water laten weken. Het vuur uit en het vanillestokje opensnijden. Voorzichtig het binnenste van de vanille eruit drukken en dit voorzichtig oplossen in de melk. Goed roeren. De gelatine uitknijpen en in de melk oplossen als deze nog warm is. De gemalen pepernoten erdoor roeren met een scheutje amaretto. Alles in een bak doen en af laten koelen. De room met een snufje (paar korrels) zout met de mixer stijf slaan, zodanig dat ze nog net roerbaar is. Zodra de pepernoten substantie lobbig (dikkig) wordt, maar nog niet stijf! de slagroom erdoorheen spatelen. Op laten stijven in de koelkast.
Recept voor speculaas-chocoladetaart Ingrediënten 350 g bloem 75 g bruine basterdsuiker 5 eieren 50 g koude boter 300 g boter op kamertemperatuur 2 el speculaaskruiden 200 g kristalsuiker 300 g pure chocolade bakpoeder 50 g poedersuiker 1 dl kaneellikeur 1/2 el cacao 1 dl slagroom Bereiding Verwarm de oven voor op 175 graden. Vet een springvorm van 24 cm doorsnee in met boter. Doe 150 g gezeefde bloem, de basterdsuiker, 1 losgeklopt ei en 50 g in kleine blokjes gesneden koude boter, 1 el speculaaskruiden en een snuf zout in een kom en kneed alles tot een soepele deegbal. Druk het deeg uit op de bodem van de springvorm (de randen niet). Bak de bodem in het midden van de oven in 15 min. bijna gaar. Maak intussen de cakelaag. Hak 100 g chocolade in stukjes. Klop 200 g van de zachte boter met de kristalsuiker tot een lichte schuimige massa. Voeg een voor een de eieren toe en klop alles tot een egale massa. Zeef de bloem en 3 tl bakpoeder en schep het met 1 el speculaaskruiden luchtig in delen door het beslag (niet mixen). Schep de gehakte chocola door het beslag en schep het mengsel in de vorm op de gebakken bodem. Schuif de taart weer terug in de oven, temper deze tot 160?C en bak de taart nog 45 min. Maak ondertussen de creme. Klop de rest van de zachte boter samen met de poedersuiker luchtig. Voeg ? el speculaaskruiden en de gezeefde cacao toe. Voeg dan in scheutjes de likeur toe. Voeg pas een volgende hoeveelheid likeur toe als de vorige geheel is opgenomen. Bewaar de creme tot gebruik buiten de koelkast. Steek een sateprikker in de cake. Als deze er droog uitkomt is de cake gaar. Laat de taart 1 uur afkoelen. Snijd de taart horizontaal iets boven de middenlijn door, zodat u twee lagen heeft. Laat de taart helemaal afkoelen. Bestrijk de onderste laag van de taart met de creme en leg de bovenlaag er weer op. Verwarm de slagroom en neem van het vuur. Hak de rest van de chocolade grof en laat al roerend in de slagroom smelten. Overgiet de taart met de chocolade als deze dik vloeibaar is en strijk het mooi glad. Garneer de taart eventueel met nog wat mooie chocoladekrullen. Die trekt u met een dunschiller van de onderkant van een nieuwe reep chocolade (niet te warm) af.	Recept voor speculaas en pepernoten glutenvrij Ingrediënten 120 gr. boekweitmeel 120 gr. rijstemeel 100 gr. basterdsuiker 12 gr. glutenvrij bakpoeder 1 eierdooier 1 tl. citroensap 100 gr. boter, harde kleingesneden 0.5 zakje vanillesuiker 1 snufje zout 2 el. speculaaskruiden 15 ml. karnemelk 50 gr. amandel Bereiding Meng alle ingredienten in een kom en kneed ze met een koele hand of kneedhaak snel tot een samenhangende bal. Zet afgedekt op een koele plek (b.v. koelkast) voor enkele dagen. Speculaasjes: Rol het deeg uit tot een dikke lap en vorm er met de hand (of steek er) figuren uit. U kunt natuurlijk ook een speculaasplank gebruiken voor de echte figuurtjes. Bestrooi de plank vooraf licht met rijstemeel (of aardappelmeel) om aanplakken tegen te gaan. Druk het deeg in de uitgesneden figuren en tik ze zachtjes uit de plank. Leg de koekjes op de beklede (of ingevette) bakplaat. Bestrijk ze met losgeklopt ei en garneer eventueel met amandelen. Bak de speculaasjes gaar in een voorverwarmde oven van 160 gr. C-180gr.C in 20 minuten. Pepernoten: Vorm van het deeg balletjes ter grootte van een knikker. Leg de balletjes op een ingevette bakplaat en bak ze in ongeveer 10-15 minuten bruin en knapperig (140gr C) Het deeg kan het beste enkele dagen van tevoren worden bereid om de kruiden goed te laten inwerken. Variatie: 100 g boekweitmeel + 25 g sojameel gebruiken in plaats van 125 g boekweitmeel. Variatie: sinaasappelsap gebruiken in plaats van karnemelk. Speculaaskruiden: 50 g fijne kaneel 15 g gemalen nootmuskaat 10 g gemalen kruidnagel 10 g gemalen gember 5 g gemalen peper 5 g gemalen anijs Bewaren in een afgesloten pot.	Recept voor het paard van Sinterklaas Ingrediënten 120 g honing 1 afgestreken eetlepel poedersuiker 1 pakje Vanillesuiker 1 ei 250 g tarwemeel 1 afgestreken theelepel Bakpoeder gecondenseerde melk (koffiemelk) Citroenglazuur, gesmolten Kleurstoffen (bv. blauw, rood, geel, zwart) Suikerstift Een beetje eiwit Sinaasappelconfituur Grove suiker Bereiding Roer de honing met de gezeefde poedersuiker, de vanillesuiker en het ei door elkaar. Meng en zeef het meel met het bakpoeder en roer 2/3 hiervan onder de honingmassa. Leg het deeg op het tafelblad en kneed de rest van het meel onder. Rol het deeg uit tot een dikte van ongeveer 1 cm dik. Snijd de vorm van een schommelpaard uit het deeg aan de hand van een papieren sjabloon en voor de pakjes 2 kleine vierkantjes. Rol de rest van het deeg een halve cm dik uit en steek met steekvormpjes sterren en maantjes uit. Leg het paard en de andere motieven op een met bakpapier belegde bakplaat en bestrijk ze met de gecondenseerde melk. Schuif de bakplaat vervolgens in de voorverwarmde oven. Laat het gebak op een taartrooster afkoelen. Deel het gesmolten glazuur op in drie tot vier delen en kleur ze in een verschillende kleur met de kleurstoffen. Bestrijk hiermee vervolgens het paard en de pakjes. De manen van het paard maak je met witte glazuur of met suikerschrift. Versier het paard verder met suikerschrift en bestrooi het onderste deel met wat poedersuiker. Bestrijk de maan met witte glazuur en de sterren eerst met een beetje sinaasappeljam en daarna met de grove suiker.
Recept voor sinaasappelkoekjes Ingrediënten 175 g boter 100 g suiker 1 zakje Vanillesuiker 1 ei 1 flesje Citroenaroma 300 g tarwebloem ongeveer 175 g poedersuiker 4 of 5 eetlepels sinaasappellikeur gekonfijte sinaasappelschijven Bereiding Roer de boter romig. Voeg geleidelijk suiker, vanillesuiker, ei en citroenaroma toe. Zeef de tarwebloem. Roer 2derde hiervan beetje bij beetje door de massa. Voeg de rest van de bloem toe en kneed dit tot een glad deeg. Indien het deeg klef is, laat het dan een tijdje op een koele plaats liggen. Rol het deeg uit tot een lap van ongeveer een halve cm dikte en steek met een rond vormpje (diameter 4 cm) rondjes uit, leg deze op een beboterde bakplaat en schuif de plaat in de voorverwarmde oven. Zeef de poedersuiker, voeg de sinaasappellikeur toe en roer dit glad tot u een dikvloeibare massa krijgt. Bestrijk hiermee de afgekoelde koekjes. Snijd de gekonfijte sinaasappelschijven in stukjes en garneer hiermee de koekjes.	(advertentie) delafranconi, de beste wijn voor het juiste moment! Delafranconi.nl is een wijnwebwinkel die bijna 500 verschillende wijnen biedt uit de hele wereld. In prijs vanaf 4,- euro tot bijzonder exclusieve wijn. Bijzonder aan Delafranconi is de Wijnvinder: bezoekers kunnen via een paar makkelijke stappen de juiste wijn vinden bij hun smaak, moment of gerecht. Alle wijnen in het grote assortiment zijn voorgeproefd door wijnprofessionals én door consumenten. Delafranconi werkt hiervoor onder meer samen met 2 Michelin-sterren sommelier Sigurd Snoeys. En meer dan 150 wijnen van Delafranconi hebben nu al prijzen gewonnen of hoge scores gekregen in toonaangevende wijntijdschriften en bij wijnwedstrijden... Op dit moment heeft Delafranconi drie sterke acties: - 494 lekkere wijnen – vanaf 12 flessen gratis thuisbezorgd - Hou je van wijn? 14% korting op lekker wijn-proefpakket! - Mix je eigen wijnpakket – vanaf 12 flessen gratis thuisbezorgd Delafranconi biedt verder nog: - Thuiswinkel Waarborg - goede bereikbaarheid - 100% garantie - snelle levering (3-4 dagen) - uitgebreide betaalmogelijkheden	Recept voor Borstplaat Ingrediënten 12 lepels suiker 4 eetlepels water, melk of room smaakmaker: vanille-, citroen-, cacao-, of frambozenessence evt. cacao of oploskoffie Bereiding Meng de suiker met het water, de melk of de room en heel langzaam aan de kook brengen. Zo'n 5 minuten laten koken. Als een druppel van het mengsel hard wordt in koud water is het goed. Wie cacao of oploskoffie wil gebruiken kan die gelijk met de suiker aan de kook brengen. Andere smaakstoffen pas toevoegen als de pan van het vuur af is. Figuren voor suikerbeesten van tevoren invetten. Wie geen figuren heeft kan een ingevette bakplaat gebruiken. Giet daar het suikermengsel op en laat het hard worden. Snijd kleine borstplaatjes uit het bijna uitgeharde mengsel. Neem de borstplaat met een schuivende beweging van de bakplaat af.
Recept voor Bisschopswijn Ingrediënten 1 liter rode wijn 1 citroen 1 sinaasappel 20 kruidnagelen 2 eetlepels suiker 1 kaneelstokje een mespuntje foelie en saffraan (eventueel) Bereiding Was en droog de citroen en de sinaasappel. Steek in elk 10 kruidnagelen. Doe de wijn, suiker, citroen, sinaasappel en kaneel (en de foelie en saffraan in een katoenen builtje als u ze toevoegt) in een pan. Dek af en breng langzaam aan de kook. Zet het vuur laag en laat de wijn ongeveer 1 uur zachtjes koken. Haal de kruiden en het fruit uit de pan. Blijf de wijn verwarmen, maar laat het niet koken. Serveer in hittebestendige glazen. Bisschopswijn is een traditionele drank op Sinterklaasavond.	Recept voor Schuimpjes Ingrediënten 3 eiwitten 375 gram poedersuiker Bereiding Oven op laagste stand voor verwarmen. Mixer en grote schaal ontvetten met azijn en keukenpapier. Eiwitten stijfkloppen in schoon gemaakte kom. Als de eiwitten stijf zijn, 2 eetlepels poedersuiker in de kom zeven. Daarna nog een minuut mixen. De rest van de poedersuiker door het mengsel scheppen. Schep op een ingevette bakplaat kleine hoopjes van het schuim. Bak die schuimjes in 2 uur in de voorverwarmde oven op de laagste stand. Na het bakken de schuimpjes laten afkoelen op een taartrooster.	Recept voor Banketletter Ingrediënten 450 gram diepvries bladerdeeg 500 gram amandelspijs 1 losgeklopt ei Bereiding Verwarm de oven voor op 200 graden Celsius. Ontdooi de bladerdeeg en leg de deegplakjes op elkaar. Rol het deeg uit tot een rechthoek van 30 x 30 centimeter is bereikt. Snijdt de deeglap doormidden en plak ze met water aan elkaar tot een deeglap van 15 x 60 centimeter. Vorm de amandelspijs tot een rol van ongeveer 55 centimeter en leg dit op de deeglap. Het deeg rond de spijs vouwen en de deegnaad en zijkant met water vastplakken. Met de deegnaad naar beneden op een bakblik leggen en de letter S vormen. Het deeg bestrijken met ei en in het midden van de oven ongeveer 35 minuten op 200 graden Celsius bakken. Deze banketletter smaakt warm-lauw bestoven met poedersuiker het lekkerst!

 

Pakjesavond
Een pakjes- of surpriseavond was voor de oorlog geen algemeen verschijnsel. De crisisjaren speelden daarin een grote rol. De toenemende welvaart na de oorlog bood echter meer ruimte voor een geefcultuur, een geschenkenfeest in het kader van het oer-Hollandse Sinterklaasfeest. Het 'stoeltje zetten’ op Sinterklaasavond was in veel gezinnen vlak na de Tweede Wereldoorlog gebruik. Dit ceremonieel was omgeven door een sfeer van geheimzinnigheid. Sinterklaas transformeerde echter gaandeweg van onzichtbare magische brenger van wonderbaarlijke gaven tot een opa-achtige kindervriend, die de kinderen met zijn zwarte pieten thuis met een zak vol cadeautjes bezocht. Ouders gaven hun kinderen in eerste instantie veel zelfgemaakte cadeaus en later gekochte cadeautjes. Ook grote bedrijven zoals de Hoogovens, Shell e.a., de Volksbonden zorgden ervoor dat de kinderen van hun werknemers en de leden met Sinterklaas niets tekort kwamen. In de grote steden ontdekten studenten, huisgenoten en vriendenclubs massaal het lootjes trekken. Het over en weer geven van kleine cadeaus kwam als alternatief voor het ‘van boven naar beneden’ geven van cadeaus zoals dat jaren het geval was bij de traditionele Sinterklaasvieringen. De intrede van internet heeft het zelfs mogelijk gemaakt om elektronisch lootjes te trekken, zonder dat de deelnemers daarbij fysiek aanwezig hoeven te zijn.

 

Zwarte Piet
Sinterklaas werkt niet alleen: hij gaat vergezeld van een knecht Zwarte Piet, die de zak met cadeautjes draagt en door de schoorstenen kan kruipen om de pakjes in de schoenen van de kinderen te stoppen. De herkomst van deze helper is omstreden, er bestaan dan ook verschillende ideeën over: hij was oorspronkelijk een demon die door de heilige gedwongen werd goede daden te verrichten, maar volgens sommigen gaat hij terug op een Moors knechtje en is zijn huidkleur daaraan te danken. In christelijk perspectief is Zwarte Piet gewoon de bedwongen duivel, plaatsvervanger van de overwonnen Wodan, of diens helper Nörwi, de zwarte vader des nachts, die ook een roe droeg (als vruchtbaarheidssymbool). Het vriendelijkste verhaal is wellicht dat Nicolaas op een slavenmarkt in Myra eens een Ethiopisch jongetje met de naam Piter (afgeleid van Petrus) aantrof. Sint kocht de jongen vrij en uit dankbaarheid bleef hij de Sint nabij. De huidskleur van Zwarte Piet geeft soms aanleiding tot kritiek dat zijn rol racistische vooroordelen zou bevestigen, maar volgens anderen is hij een Italiaanse schoorsteenvegersknecht en is zijn gezicht alleen daardoor zwart van het roet. Dit idee wordt nog eens versterkt door het feit dat Zwarte Piet een roe heeft (een instrument van schoorsteenvegers), Italiaanse schoorsteenvegerskledij draagt en op daken klimt. In Vlaanderen is de alleszins politiek correcte term Pieterknecht. Tot de Tweede Wereldoorlog had Sinterklaas slechts één helper. Na de bevrijding door de Canadezen hielpen deze soldaten met het organiseren van het eerste na-oorlogse sinterklaasfeest. Niet gehinderd door kennis over de traditie, bedachten zij, dat als één Zwarte Piet leuk is, een heleboel Zwarte Pieten nóg leuker zouden zijn. Sindsdien wordt Sinterklaas vergezeld door vele Pieten, tegenwoordig vaak met ieder een eigen taak. Terwijl Sinterklaas altijd statig en gedistingeerd is, gedragen de Pieten zich als acrobaten en grappenmakers die vaak kwajongensstreken uithalen. De kleding van Zwarte Piet is een soort pagepakje uit de 16e-17e eeuw. Aan koninklijke hoven hadden de dienaren meestal zulke kledij aan. Waarschijnlijk heeft daarom volgens de traditie de knecht van Sinterklaas een soortgelijk uniform.

 

terug naar boven

 

 

De geschiedenis van de chocoladeletter

De fabrieksmatige productie van chocoladeletters begon rond het einde van de 19e eeuw. In het in 1899 verschenen ‘Woordenschat’ met door Taco H. de Beer en Dr. E. Laurillard verzamelde verklaringen van woorden en uitdrukkingen staat onder het lemma chocolade-letters: ‘groote, lange, zwarte letters, waarmeede de naam van een artist of leverancier op aanplakbiljet, affiche enz. staat uitgedruct’. Blijkbaar was de chocoladeletter rond de eeuwwisseling al zo’n vertrouwde verschijning dat het een typografisch begrip was geworden.

De archetypische chocoladeletter is een Egyptienne. Deze letter heeft zware en grote schreven, geen dunne stukken en is daardoor minder kwetsbaar. Volgens letterontwerper Gerard Unger was de Egyptienne tijdens de industriële revolutie populair en destijds daarom een voor de hand liggende keuze. Tot de jaren dertig was volgens Unger ook de bamboeletter populair, een schreefloze letter met knikken. Deze vaak mooi gedecoreerde letters worden nog verkocht door banketbakkers. De Egyptienne is nog steeds de chocoladeletter, al maakte Droste zijn klassieke letters vorig jaar wat ronder: ‘net iets lekkerder in de mond’. Verkade probeerde het een paar jaar geleden met een digitale chocoladeletter, maar deze moderne variant wordt inmiddels al niet meer gemaakt. Theo Kalf van het Verkademuseum weet wel waarom: “De digitale letter had breekrandjes, zodat je er makkelijk stukken af kon breken. Ik heb liever een gewone letter. Als je daar een stukje afbreekt is dat altijd net iets groter dan je bedoelde”.

In België wordt wel het sinterklaasfeest gevierd, maar is het geen gebruik om chocoladeletters te geven. Chocoladeletters worden volgens Gerard Unger ook in Duitsland en Oostenrijk gemaakt. “Deze gespoten letters worden daar rond oudjaar, Silvesterabend, verkocht.”

Lang voor de chocoladeletters bestonden in Nederland al koekletters en natuurlijk banketletters. In een gedicht uit 1857 van J.J. Goeverneur krijgt kleine Jan ‘zijn naam J.A.N. heel in banket’. Ook is er voor hem een ‘cigaar van chocola’, maar geen chocoladeletter. Koekletters kamen al voor op eetstillevens uit de zestiende en zeventiende eeuw. Verkade maakte tijdens de Tweede Wereldoorlog bij gebrek aan chocola letters van taaitaai. De traditie van eetbare letters zou volgens Frits Booy in ‘Sint Nicolaas van A tot Z’ teruggrijpen op het gebruik op middeleeuwse kloosterscholen leerlingen te leren schrijven met behulp van losse letters van brooddeeg, die als beloning mochten worden opgegeten. Een andere verklaring die Booy aanvoert is de gewoonte uit de negentiende eeuw om sinterklaasgeschenken met een laken te bedekken met daarop de beginletter van het kind, gemaakt van brooddeeg.

 

 

Vroeger werden letters gegoten in metalen vormen. Een van de belangrijkste leveranciers van de ijzeren gietvormen was de Vormenfabriek in Tilburg. Tegenwoordig zijn de vormen van kunststof.De M is de meest verkochte chocoladeletter, want het is de M van Moeder en Mama. Vermoedelijk is er ook hebzucht in het spel Hoewel alle letters echt even zwaar zijn, lijkt de M toch groter. In de jaren vijftig werd de J nog het best verkocht. Volgens een in 1959 verschenen artikel van G. W. Ovink in het blad Delta had dat vooral te maken met de grote populariteit van voornamen als Jan, Johannes, Jaap en al hun varianten. Na de J kwam destijds de M sterk opzetten. Volgens Ovink had die populariteit te maken met de geboorte van de prinsessen Margriet en Marijke. Behalve de M worden tegenwoordig ook de S van Sint en de P, van Piet en Papa, goed verkocht.De meeste fabrikanten maken niet het complete alfabet. Zo laat Droste behalve de I ook de U, X, Y en Z weg. Henk Bijma: “Over die Y heb ik wel eens ruzie met mijn vrouw, want die heet Yvonne. Ik denk daarom dat we de Y wel als eerstvolgende letter aan het assortiment toe zullen voegen.” Bij Albert Heijn is wel het gehele alfabet te koop. Baronie/De Heer levert alleen complete alfabetten aan derden.Voor diabetici is er slechts de S van Suikerziekte. Bij Bonbon Jeannette in Amster dam maken ze op bestelling Hebreeuwse letters. Deze worden niet gegoten maar gespoten, van suikerarme roomchocolade. Naar schatting produceren de chocoladefabrieken jaarlijks 12 tot 14 miljoen chocoladeletters. Zestig tot zeventig procent is melkchocolade. Alleen al bij Droste in Vaassen worden jaarlijks zo’n 3,5 miljoen chocoladeletters gemaakt. Droste verkoopt alleen maar Droste-letters, maar bij Baronie-De Heer in Alphen aan den Rijn worden ook letters voor derden, zogenoemde private-Iabels, gemaakt. Binnen een gewichtsklasse zijn alle letters even zwaar, al willen sommige ontvangers daar maar moeilijk aan. Om op hetzelfde gewicht te komen worden bijvoorbeeld bij een T de stokken dikker gemaakt dan bij de M. Een I zou veel te lomp uitvallen, reden voor de meeste fabrikanten om deze letter maar uit het assortiment te laten. Baronie / De Heer lost dit probleem op door in één doos twee I’s te verpakken. De K, de L en de T breken bij Droste het vaakst in de vorm. De stokken zitten bij deze letters slechts op één punt aan elkaar vast. De ribbeltjes op de letters zijn niet puur voor de decoratie. Hierdoor lossen de letters makkelijker uit de vorm. Ook maskeren de ribbeltjes koelvlekken en beschadigingen op het chocoladeoppervlak.

Albert Heijn begint volgend jaar een maand later met de verkoop van chocoladeletters. Dit jaar waren de letters en andere sinterklaaslekkernijen al vanaf eind september te koop. Ingrid Peskens uit Utrecht hoort haar kinderen rond die tijd nog liever niet ‘Kijk eens wat ik in mijn schoentje vind’ zingen. Ze bood op het AH-hoofdkantoor in Zaandam een protestlijst aan met 2700 handtekeningen, waarop AH beloofde dat de letters volgend jaar pas twee weken voor aankomst van de Sint in de schappen zullen liggen.

Bron: Het Parool van 14 november 1998.

 

terug naar boven